Wat betekent kleurencirkel? Basiskleuren, kleurleer volgens Itten Küppers & Goethe
Wat betekent kleurwiel?
Een kleurwiel is een cirkelvormige rangschikking om een overzicht in het systeem van de kleuren te krijgen. Het dient kunstenaars en kunstliefhebbers als hulpmiddel bij de kleurkeuze, om een harmonieus samenspel voor een kunstwerk, het wonen of de mode te creëren.
Daarbij zijn er verschillende uitvoeringen van de kleurwielen, die afhankelijk zijn van fysieke, esthetische, fysiologische, artistieke en technische punten. Daarom moet men bij de keuze van een kleurwiel nauwkeurig definiëren, omdat niet alle punten in een kleurwiel verenigbaar zijn.
Hoe worden de basiskleuren aangeduid?
Wat zijn de basiskleuren? Wat zijn de primaire kleuren? De basiskleuren oftewel de eerste primaire kleuren zijn blauw, geel en rood. Ze kunnen niet uit andere kleuren worden gevormd en gemengd. Ze zijn de grondslag en basis om andere kleurmengingen te vormen. Daarom worden ze ook als primaire kleuren geclassificeerd.
Wat is het kleurwiel van Itten?
Het kleurwiel volgens Itten ontstond door de Zwitserse kunstenaar Johannes Itten uit Bern. Hij creëerde een ordensysteem voor kleuren, dat vandaag de dag nog steeds op veel scholen wordt onderwezen.
Het wordt daarbij onderverdeeld in primaire, secundaire en tertiaire kleuren en is afgeleid van de menging van de afzonderlijke kleuren. Hierbij resulteert de verdeling 50:50 blauw en rood in de kleur paars. Geel en blauw 50:50 laten de kleur mengen tot groen ontstaan. Rood en geel kleur mengen 50:50 worden tot de kleur oranje gemengd. Samen vormen de kleuroplossingen de secundaire kleuren. De tertiaire kleuren worden door de hogere aandeelen van de betreffende primaire kleuren in secundaire kleuren opgelost bijvoorbeeld blauwpaars, blauwgroen, oranjerood, purperrood, donkergeel of lichtgroen.
Hoe is de verdeling en kleurenleer volgens Itten?
In de kern liggen de primaire kleuren rood, geel, blauw naast elkaar in een driehoek. Deze vormen de tweede kernlaag/ de secundaire kleuren, gemengd uit de basiskleuren in de verhouding 50:50, groen, paars en oranje uit de kern. In de buitenring worden door afzonderlijke hoekpunten van de primaire en secundaire kleuren de mengingsaandeelen veranderd, zodat de tertiaire kleuren ontstaan volgens de kleurenleer van Itten.
Wat is dan het kleurwiel volgens Küppers?
Küppers was een druktechnicus uit Müden. Hij ontwierp een kleurwiel gebaseerd op de additieve en subtractieve menging van de kleuren. Zijn fundamentele Küppers kleurenleer en theorie ontstonden met behulp van de leer van het menselijk oog.
Door de oerkleuren oranjerood, violetblauw en groen, worden samen met alle basiskleuren daaruit gevormd en afgeleid. Zo ontstaan basiskleuren mengen zoals cyaanblauw, geel, lichtgroen, magenta rood, violetblauw en veel meer. Meng je daarentegen alle oerkleuren, dan krijg je wit. Naar zijn opvatting is het grondmodel niet volgens Itten een cirkel, maar een zeshoek. Zwart en wit zijn voor hem daarentegen kleurloze kleuren.
Wat is de kleurenleer volgens Goethe?
Goethe was een van de wereldberoemdste dichters. Hij was niet alleen een briljante schrijver, maar ook een ontdekker en onderzoeker van natuurverschijnselen. Uit dit werk ontstonden zijn theorieën en kleurenleer over de invloed van het licht en de duisternis op kleuren. Zijn inzicht was dat er een pluszijde is voor bijv. levendigheid, vrolijkheid en pracht van warme kleuren zoals geel, rood, oranje en groen.
Terwijl de minszijde staat voor koude, onrust, schaduw, zwakte, duisternis zoals blauw, violettinten. Ook in zijn cirkel zijn er kleurverlopen en een menging van de koude en warme kleuren. Beide staan tegenover elkaar en vormen tussen de overgangen tegenpolen met de kleuren purper en groen als complementaire kleuren. Naar zijn mening was het met behulp van de kleurstudies, de werking van kleuren op de menselijke gemoedstoestand te onderzoeken, om daaruit esthetische, natuurwetenschappelijke en wiskundige inzichten te bepalen.
Hoe zijn kleurwielen toe te passen?
In principe heb je voor het schilderen en tekenen van kunstwerken geen kleurwielen nodig. Maar als je vooraf hebt nagedacht over de beeldcompositie, de kleursamenstelling en het doel van je beeld, kun je met je tekening veel mensen en toeschouwers aanspreken. Kleurwielen helpen je daarbij goed te overbrengen met welke kleuren en combinaties je welke stemming en werking wilt creëren.
Daarom is het altijd heel raadzaam vooraf een beetje planning, ideeën en inspiratie te halen, om ook echt je intentie in het werk uit te drukken. In het leven komen we ook veel werken, ontwerpen en designs tegen uit architectuur, mode en kunst, die ons aanspreken. Ook deze zijn zorgvuldig gepland en vervullen hun bestemming. Ze hebben meestal een context, een analoge kleursamenstelling, baseren zich vermoedelijk op een complementaire basis, zijn monochromatisch of triadisch.
Wat kunnen we uit de kleurenleer leren?
De kleurenleer laat ons zien hoeveel variaties en diversiteit er in de wereld bestaan. Hierdoor zijn er niet alleen licht en donker/ hoogten en diepten, maar definieert het uniekheid, authenticiteit, levendigheid, variantie en variabiliteit. Het brede spectrum laat onder andere ook tegenstrijdigheid maar ook verbondenheid achter in alle dingen die bestaan. Met kleuren zien we de wereld pas echt, zoals we haar willen zien.
